پایگاه خبری خرد و کلان پایگاه خبری خرد و کلان، تازه ترین اخبار حوزه بانک و بیمه و تحلیل ها و گزارش های جدید در این بخش ها را منتشر می کند.
حمیدرضا نصیری نژاد – پایگاه خبری خرد و کلان
مدرسهسازی، مدتهاست که به کلیدواژه ثابتی در حوزه مسئولیتهای اجتماعی بانکها، بیمهها و شرکتهای بزرگ بخش خصوصی تبدیل شده است. به عنوان مثال طی یک دهه اخیر، بانک ملی ایران با صرف هزینهای بالغ بر ۳۳۰ میلیارد ریال، موفق به ساخت، تجهیز و تعمیر ۱۳۵ مدرسه در اقصی نقاط ایران شده و در رتبه نخست مدرسهسازی در میان بانکها قرار گرفته است. بانک اقتصادنوین به تازگی چهل و هفتمین مدرسهای که ساخته است را افتتاح کرده و برای ساخت ۱۱۰ مدرسه هدفگذاری کرده است. بانک پاسارگاد برای ساخت ۴۰ مدرسه با عنوان دارالفنون برنامهریزی کرده و حتی بانک آینده که این روزها با عنوان یکی از بانکهای ناتراز نامش بر سر زبانهاست، در مدرسهسازی دستی بر آتش دارد.
در شرایطی که وزارت آموزشوپرورش با استفاده از منابع دولتی، سالانه میلیاردها تومان برای ساخت و بهسازی مدارس در کشور هزینه میکند، باز هم خیرین مدرسهساز در این بخش فعالاند، بهطوری که به گفته حمیدرضا خان محمدی رییس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، تقریبا نیمی از مدارس کشور با کمک خیرین ساخته شدهاند که بانکها هم در همین فهرست قرار میگیرند.
چند ابهام درباره مدرسهسازی
گرچه مدرسهسازی امر بسیار پسندیدهای است، اما کسانی که به فعالیتهای بانکها همواره با تردید نگاه میکنند، معتقدند یک بانک هیچگاه بیدلیل به سراغ کاری که «سود» در آن نیست نمیرود. برخی معتقدند بانکها به دلیل برخورداری از معافیتهای مالیاتی است که مدرسه میسازند.
در قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و در بخش حمایت از بنگاههای اقتصادی حقیقی و حقوقی علاقهمند به مشارکت در امر مدرسهسازی آمده است: اگر خیرین در اجرای طرحهای آموزشی و پرورشی بیش از ۵۰ درصد بهجای اعتبارات دولتی در این طرحها هزینه کنند، از اعتبار مالیاتی حداقل بیستوپنج درصد (۲۵%) و حداکثر پنجاهدرصد (۵۰%) هزینهای که انجام دادهاند، برخوردار میشوند.
یک ابهام دیگر در زمینه مدرسهسازی بانکها، به هزینههای آن مربوط است. سال گذشته متوسط هزینه ساخت یک مترمربع منزل مسکونی در شهر تهران حدود ۱۵ میلیون تومان بوده است، اما به گفته مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان تهران، ساخت هر کلاس درس چیزی حدود ۲.۵ میلیارد تومان هزینه دارد، در حالی که متوسط مساحت یک کلاس درس تنها حدود ۵۰ متر مربع است.
حالا باید به دنبال پاسخ برای این سوال ها باشیم و بپرسیم این ادعاها تا چه اندازه صحت دارد؟ آیا هزینه هنگفت بانکها برای ساخت مدرسه، صرفه اقتصادی دارد؟
بانک «بدنام»، با مدرسهسازی «خوشنام» نمیشود
«مهراله رخشانی مهر» از دی ماه ۱۳۹۶ تا دوم آبان ماه ۱۴۰۱ رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور بوده و به ریز و درشت ماجرا مسلط است. او درباره چرایی و چگونگی ورود بانکها به ماجرای مدرسهسازی به خبرنگار ما این طور توضیح داد: «سال ۱۳۷۷ و با راهاندازی جامعه خیرین مدرسهساز، تصمیم بر آن بود که مردم، بخش دولتی، بخش خصوصی، بخش غیردولتی و همه افراد و اشخاص و مؤسسات با موضوع مدرسهسازی درگیر شوند و مدرسهسازی به اولویت ذهنی کسانی تبدیل شود که میخواستند کار خیر بکنند. انجام کار خیر، فرهنگ مردم ایران در طول تاریخ بوده است، اما در دوران جدید همواره این سوال برایشان مطرح بوده که هزینه کردن پول برای کدام کار خیر بهتر است؟ به نظر من یکی از حوزههای خیریه که خیلی خوب به مردم معرفی شد، مدرسهسازی بود.»
رخشانی مهر نقش جامعه خیرین مدرسهساز در توسعه مدرسهسازی در کشور و به ویژه مناطق محروم را بسیار پررنگ میداند و در این میان، بانکها را هم پیشتاز مدرسهسازی معرفی میکند.
او در پاسخ به این سوال که آیا ساخت مدرسه برای بانک منافعی دارد، میگوید: «این کار به صورت مستقیم هیچ منافعی برای بانک ندارد و فقط حوزه مسئولیت اجتماعی آن را پوشش میدهد. به اعتقاد من همین که عدهای در مدرسهای که متعلق به یک بانک است درس میخوانند، این ذهنیت را در آنها ایجاد خواهد کرد که بانک به درس خواندن و باسواد شدن آنها کمک کرده است. این کار، بلندنظری یک بانک را نشان میدهد و شاید جنبه تبلیغاتی هم داشته باشد، اما چیزی بیش از این نصیب بانک نخواهد کرد. حتی بر اساس قانون، هر کس بین ۳۰ تا ۵۰ درصد هزینه ساخت یک مدرسه را بدهد، میتواند آن را به نام خودش نامگذاری کند و بانکها هم معمولا همین کار را میکنند. این اقدام هم میتواند در ماندگاری نام بانک در ذهن دانشآموزان موثر باشد.»
رخشانی مهر اما درباره این که آیا ممکن است بانکها از مدرسهسازی، به عنوان سرپوشی بر فعالیتهای اقتصادی خود استفاده کنند، میگوید: «من این دیدگاه را بسیار بدبینانه میدانم. بانکی که برای ساخت یک مدرسه میلیاردها تومان هزینه میکند، در چه فرایندی میتواند آن پول را به بانک بازگرداند تا شائبه پولشویی ایجاد شود؟ من معتقدم مدرسهسازی ممکن است باعث خوشنامی یک بانک بشود، ولی مانع از بدنامی آن نخواهد شد. اگر یک بانک بدنام باشد، با مدرسهسازی خوشنام نخواهد شد. این ابهام شاید درباره بخش خصوصی که منابعش را در مدرسهسازی هزینه میکند تا از معافیت مالیاتی استفاده کند صادق باشد، ولی جالب است بدانید که بسیاری از خیرین، هیچ وقت برای دریافت معافیت مالیاتی به ما مراجعه نکردند و هیچ بانکی هم تا به حال نخواسته است که از معافیت مالیاتی این بخش بهره بگیرد.»
رئیس پیشین سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور سوال «آیا خیر مدرسهساز را اهلیت سنجی میکنید و یا منشأ پول آن را رصد میکنید؟» را هم این طور پاسخ میدهد که «یعنی بپرسیم پولت را از کجا آوردهای؟ ما این امکان را نداریم و در جایگاهی هم نیستیم که چنین چیزی را بررسی کنیم. یک بار هم که احساس کردیم ممکن است همکاری با فردی باعث حساسیت دستگاه امنیتی شود، استعلام کردیم و در پاسخ به ما گفتند کسی که به شما مراجعه کرده است تا مدرسه بسازد، با او همکاری کنید. ما نمیدانیم افراد پولشان را از کجا آوردهاند. ما فقط با خیر مدرسهساز، برای ساخت مدرسه همکاری میکنیم.»
یکی از مهمترین سوالاتی که رخشانی مهر به آن پاسخ داد، هزینههای مدرسهسازی بود. او درباره این که چرا ساخت مدرسه برای یک بانک، این قدر هزینه زاست، میگوید: «نباید هزینه ساخت یک منزل مسکونی را با یک مدرسه مقایسه کرد. در شرایط کنونی، ساخت یک متر مربع مدرسه، کمتر از ۲۰ میلیون تومان هزینه نخواهد داشت و این در شرایطی است که زمین مدرسه را هم آموزشوپرورش میدهد. علت هزینه بر بودن مدرسه هم استانداردهای سخت گیرانه آن است. مدرسهای که در آن واحد بیش از ۵۰۰ دانشآموز در آن حضور دارند، باید در مقابل زلزله بسیار مقاوم باشد. این گونه است که ساخت هر کلاس، درس حدود ۲ میلیارد تومان هزینه میبرد.»
مدرسهسازی برای عبور از مرز مرگ
دکتر ناصر منصوری، نامی آشنا در عرصه مدرسهسازی خیریه است. او که یک حسابدار اهل دامغان است، میگوید با خدای خود عهد بسته است که ۱۰ درصد درآمدش را صرف مدرسهسازی کند. منصوری تا کنون ساختمان چندین مدرسه و آموزشگاه و دانشگاه را ساخته است. یکی از مدارسی که به کمک او در دامغان ساخته شده است، ۲۵۰ دانشآموز با معدل بالای ۱۹ دارد و ورود به آن، فقط با یک آزمون سخت امکانپذیر است.
از او پرسیدم «پول مدرسهسازی را از طریق تامین مالی جمعی فراهم میکند؟» که پاسخ داد: «خیر. نمیخواهم به من برچسب بزنند که «معلوم نیست پول ما را جمع کرد و چقدرش را برای خودش برداشت.» من پول مدرسهسازی را خودم میدهم، اما برای آزادکردن زندانیان جرائم غیرعمد، از مردم پول جمع میکنم.»
دکتر منصوری که سالها در کشور اتریش برای ادامه تحصیل حضور داشته است، میگوید: «هزینه ساخت یک مدرسه در منطقه محروم، متری ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان برای ساده ترین حالت ممکن است و اگر بخواهید در آنجا آزمایشگاه و کتابخانه و امثال آن را هم اضافه کنید، هزینه بیشتر خواهد شد.»
به گفته او، «این که بانکها به حوزه مدرسهسازی ورود کردهاند، بسیار خوب است. بانکها در حوزه مسئولیت اجتماعی کارهای زیادی میکنند، خانه بهداشت میسازند و زندانی آزاد میکنند. مدرسه هم میسازند، پس نباید به آنها انگ زد. هر کسی که به جامعه خدمت کند، خوب است و باید قدردانش بود.»
این خیر مدرسهساز به این سوال که «آیا قراردادن نام خیرین بر مدارس، آزاردهنده نیست» هم میگوید: «کار خیر را باید هزار بار گفت. به نظر من وزارت آموزشوپرورش باید عکس خیرین مدرسهساز را بیلبورد کند تا همه ببینند، چون باعث تحریک و دعوت مردم به مشارکت در کار خیر میشود. بله، کار خیر اگر برای یک خانواده باشد، برای حفظ کرامت انسانی باید پنهان بماند، ولی وقتی کسی به جامعه خدمت کرده و مدرسه و دانشگاه میسازد، همه باید آن را متوجه شوند.»
به عنوان سوال پایانی از او پرسیدم که چرا مدرسهسازی را انتخاب کرده است و دکتر منصوری گفت: «وقتی ما از یک مرز جغرافیایی رد میشویم، باید پولمان را به پول کشور مقصد تبدیل کنیم. وقتی از مرز مرگ هم رد میشویم، باید بدانیم که ثروت و دارایی این دنیای ما به درد آن دنیا نمیخورد، بلکه باید آن را تبدیل کنیم. تبدیل ثروت این دنیا به ثروت مورد نیاز برای آن دنیا، همین کار خیر است. من به این دلیل مدرسه میسازم که هر بار دانشآموز یا خانوادهاش برای من را دعا کنند، دارایی من برای عبور از مرز مرگ بیشتر میشود.»
